نيستم ؟ همه به زبان تكوين گفتند : بلى ، شهادت دادند ، تصديق كردند كه اين جور است . آيات ديگرى هم هست شبيه به اين مضمون . - خصوصا كلمهء « ظهور » جمع « ظهر » است . استاد : بله « ظهر » كه به حوّا نمىتواند [ نسبت داده شود ] ، عرض كرديم . - آيهء « سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى ، الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى » خلق انسان در كار نيست ؟ هدايتى كه بايد انسان بشود ، « الَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعى » . استاد : نه ، « أَخْرَجَ الْمَرْعى » كه مال غير انسان است ، براى اينكه قرينه‌اش در آيهء ديگرى هست كه در آن ديگر هيچ اين بحث نمىآيد . همين جا هم اين بحث نمىآيد . اينجا هم صحبت انسان در كار نيست . - يعنى هدايت براى انسان باشد ؟ استاد : نه ، اعمّ است . در آن آيه‌اى كه از زبان حضرت موسى و هارون نقل مىفرمايد كه به فرعون گفتند : « قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى » ( 1 ) پروردگار ما آنچنان است كه هر چيزى را همان خلقت خودش را ( يعنى هر چه نياز داشته ) به او داده ، اين همان توازن و نظم و حساب داشتن در خلقت است . « كلّ شىء » هم مىگويد ، نمىگويد انسان . « ثمّ هدى » اين را با « ثمّ » ذكر مىكند . پس از آنكه هر چيزى را خلق كرده او را در مسير خودش هدايت كرده است . خيلى مطلب عالىاى است . حالا بايد بگرديم ؛ من الآن يادم رفته كه در كجاها ديده‌ام ، همين تازگى اين را يك جايى ديدم راجع به همين كه كم‌كم عده‌اى اساسا معتقد شدند كه در تمام موجودات حتى جمادات يك نيرويى نظير نيروى حياتى هست به اين معنا كه در مسير خودش يك حساب را رعايت مىكند . - « وَ تَرَى الْجِبالَ تَحْسَبُها جامِدَةً . . . » ( 2 ) . استاد : بله همين جور است . ريزه‌كاريهاى عجيبى در قرآن هست . اهميت قرآن

--> ( 1 ) . طه / 50 . ( 2 ) . نمل / 88 .